Życiorys naukowy

Zatrudnienie w uczelniach i instytutach

• 1992-1995            Uniwersytet Warszawski Wydział Pedagogiczny Warszawa

W latach akademickich 1992/3, 1993/4, 1994/5 prowadziłem ćwiczenia z przedmiotu „Teoria Wychowania Moralnego” do wykładu prowadzonego przez dr Wiesława Wojciecha Szczęsnego – umowa zlecenie; W latach 1993/4 i 1994/5 prowadziłem seminarium metodologiczne dla magistrantów pani dr. hab. Janiny Elżbiety Karney

• 2004-2010            Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP

Od roku 2004 prowadziłem ćwiczenia z przedmiotu „Media w Edukacji”, od roku 2005 prowadziłem również zajęcia z przedmiotów: „Wstęp do pedagogiki”; „Komputerowe wspomaganie procesu kształcenia”, a od roku 2007 „Pedagogiczne aspekty technologii komputerowej”, w latach 2009-2010 prowadziłem seminaria licencjackie

• 2009-2010            Uniwersytet Warszawski Wydział Pedagogiczny Warszawa
• 2009-2010            Uniwersytet Warszawski Wydział Pedagogiczny Warszawa Adiunkt w Katedrze Edukacji Ustawicznej i Andragogiki

Prowadzone przedmioty (wykłady, ćwiczenia, konwersatoria) „Nowoczesne technologie w edukacji dorosłych” „Poradnictwo zawodowe”, „Andragogika”,

• 2011- 2017           Uczelnia Warszawska im. Marii Skłodowskiej-Curie Adiunkt w Instytucie Nauk Społecznych.

Prowadzone przedmioty (wykłady, ćwiczenia, konwersatoria) „Pedagogika ogólna”, „Andragogika”, „Współczesne kierunki pedagogiczne”, „Pedagogika opiekuńczo-wychowawcza”, „Pedagogika porównawcza”, Seminaria Licencjackie, Seminaria Magisterskie, fakultety „Teatr w nauczaniu początkowym” „Techniki plastyczne w edukacji”, „E-learning dla dorosłych”

• 2017-218 WSB w Warszawie adiunkt

Prowadzone przedmioty „Pedagogika ogólna”, „Andragogika”, „Pedagogika porównawcza”, Seminaria Licencjackie, Seminaria Magisterskie,

• 2015- 2018     Uniwersytet SWPS

Prowadzenie wykładu i ćwiczeń z przedmiotu „Systemy oświatowe i prawo oświatowe”

• 2018- 2020           Wyższa Szkoła Kryminologii i Penitencjarystyki/ 2020- 2021 Szkoła Wyższa Wymiaru Sprawiedliwości/ 2021- 2024 Akademia Wymiaru Sprawiedliwości, Adiunkt a następnie Profesor uczelni w Instytucie Nauk Społecznych. W latach  2020-2025 Prorektor ds. dydaktycznych obecnie profesor kier. zakładu Metodologii i badań podstawowych Instytutu Naukowo-Badawczego AWS.

Prowadzę przedmioty „Andragogika” „Metodologia”, Seminaria dyplomowe (licencjat i magisterskie)

Cały czas poszukuje ciekawych wyzwań naukowych i dydaktycznych.

Droga naukowa i pedagogiczna

Pierwsze postanowienia dotyczące wyboru drogi zawodowej pojawiły się u mnie już w szkole podstawowej. Chciałem zostać nauczycielem. Już jako uczeń klasy VIII pełniłem funkcję drużynowego drużyny zuchowej, kontynuując tę działalność przez cały okres nauki w szkole średniej. To właśnie harcerstwo ukształtowało moje zainteresowania pedagogiczne i doprowadziło mnie do podjęcia studiów na Wydziale Pedagogiki Uniwersytetu Warszawskiego. Początkowo największą satysfakcję czerpałem z pracy wychowawczej i kształceniowej, z czasem jednak zrozumiałem głębszy sens i znaczenie wartości harcerskich – służby, miłości Ojczyzny i Boga oraz samodoskonalenia.

Podczas studiów po raz pierwszy zetknąłem się z personalizmem jako filozofią wychowania, w której odnalazłem kluczowe odpowiedzi na pytania o istotę edukacji i wychowania. W tym okresie miałem również pierwsze doświadczenia z komputerem, technologią kształcenia oraz kształceniem dorosłych – specjalizację tę ukończyłem na studiach. Po ich zakończeniu utrzymywałem kontakt z kadrą akademicką Wydziału Pedagogiki, a niekiedy prowadziłem zajęcia ze studentami. Mimo to zdecydowałem się na drogę nauczyciela oraz aktywną działalność w Związku Harcerstwa Polskiego, gdzie zajmowałem się kształceniem kadry instruktorskiej.

Pasja badawcza i splot okoliczności sprawiły, że powróciłem do nauki akademickiej. W 2009 roku obroniłem rozprawę doktorską pt. „Harcerstwo wobec Internetu”, której celem było zbadanie, w jaki sposób rozwój technologii wpływa na tradycyjne systemy wychowawcze. W trakcie prac nad dysertacją zetknąłem się z pojęciem kształcenia komplementarnego – wówczas jeszcze mało sprecyzowanym, ale już wtedy budzącym moje zainteresowanie. W 2010 roku opublikowałem w „Roczniku Andragogicznym” artykuł „Kształcenie komplementarne człowieka dorosłego”, który zapoczątkował moje dalsze badania w tym obszarze.

Od tamtego czasu prowadziłem analizy w środowiskach szkolnych i akademickich, badając preferencje studentów, organizując seminaria i spotkania poświęcone tej tematyce. Napisałem podręcznik „E-learning dla dorosłych”, a liczne seminaria dyplomowe i magisterskie stały się przestrzenią inspirujących dyskusji. Moja droga zawodowa doprowadziła mnie do Wyższej Szkoły Kryminologii i Penitencjarystyki (obecnie Akademii Wymiaru Sprawiedliwości), gdzie pełnię funkcję Prorektora ds. dydaktycznych.

Pandemia COVID-19 była dla środowiska akademickiego momentem przełomowym. Jak trafnie zauważył jeden z wybitnych profesorów, „żaden pedagog medialny w Polsce nie zrobił tyle dla rozwoju technologii kształcenia, co wirus COVID”. Istotnie – e-learning i edukacja zdalna stały się nie tylko koniecznością, ale też przedmiotem intensywnych badań i innowacji. Pozwoliło mi to usystematyzować wcześniejsze doświadczenia i nadać im wymiar teoretyczny, szczególnie w kontekście unikalnych potrzeb kształcenia penitencjarystów.

Teoria kształcenia komplementarnego

Personalistyczne podstawy teorii kształcenia komplementarnego

Teoria kształcenia komplementarnego osadzona jest w personalistycznej wizji człowieka, wychowania i edukacji. Zakłada ona, że proces kształcenia nie może być oderwany od pozostałych wymiarów ludzkiego rozwoju. Kluczowym zadaniem jest więc odnalezienie pełnej, spójnej wizji człowieka i świata – takiej, jaką proponuje personalizm, w którym człowiek jest autonomiczną osobą i podmiotem działań sprawczych.

Podejście to harmonizuje z ideą poszanowania godności, wolności i prawa do samostanowienia, wyrażoną m.in. w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Jak zauważa B. Śliwerski, edukacja personalistyczna powinna opierać się na etyce obywatelskiej, poszanowaniu praw jednostki oraz odwołaniu do wartości dobra, prawdy, szczęścia i piękna – istotnych dla naszego człowieczeństwa.

Personalizm w pedagogice akcentuje wolność, godność i podmiotowość osoby ludzkiej. Proces wychowania, ujmowany w tym duchu, jest twórczy, wymagający i współuczestniczący – realizowany wspólnie przez nauczycieli i uczniów, wychowawców i wychowanków. Odrzuca on autorytarny, hierarchiczny model relacji edukacyjnych, stawiając na dialog, współpracę i odpowiedzialność.

Zarys Koncepcji kształcenia komplementarnego

Autorem pojęcia „kształcenie komplementarne” jest prof. Maciej Tanaś. Koncepcja ta opiera się na doświadczeniach nauczycieli, trenerów i edukatorów oraz na możliwościach, jakie stwarza współczesna technologia informacyjna. Zakłada twórcze łączenie walorów tradycyjnego nauczania z potencjałem technologii cyfrowych, w szczególności komputerów i Internetu.

Centralną wartością tej koncepcji jest podmiotowość nauczyciela i ucznia, którzy wspólnie tworzą i odkrywają wiedzę, świadomie korzystając z technologii i zachowując wobec niej krytyczną refleksję. Termin komplementarny (z łac. complementum – dopełnienie) oznacza wzajemne uzupełnianie się elementów procesu kształcenia – tradycyjnych i zdalnych, osobowych i technologicznych.

Model kształcenia komplementarnego nie odrzuca dorobku klasycznej dydaktyki, lecz stanowi jej kontynuację, rozwijając tradycję polskiej szkoły pedagogicznej zapoczątkowanej przez Kazimierza Sośnickiego i Wincentego Okonia. W takim ujęciu kształcenie to subtelna relacja pomiędzy nauczycielem a uczniem, oparta na wzajemnym zaufaniu, dialogu i trosce o rozwój osoby.

Model kształcenia komplementarnego

Proponowany model ma charakter preskryptywny – nie narzuca jednego rozwiązania, lecz wskazuje sposoby realizacji zasad edukacji personalistycznej w praktyce dydaktycznej, zgodnie z myślą J. Deweya, że „model nie jest czymś, co należy odtwarzać, lecz czymś, co ukazuje wykonalność zasady”.

Model ten obejmuje dwa poziomy:

1. Poziom osobowy – relacja między nauczycielem a uczniem oraz ich wspólne cele i wartości.
2. Poziom metodyczny – dobór środków, metod i technologii, które służą realizacji celów osobowych w sposób optymalny i zindywidualizowany.

W procesie edukacji penitencjarnej elementy te przybierają szczególny wymiar – uczestnikami są funkcjonariusze Służby Więziennej oraz pracownicy cywilni, a także osoby zaangażowane w readaptację społeczną i badania penitencjarne. Programy kształcenia tworzone są z myślą o rozwoju osobowym i zawodowym tych grup, przy zachowaniu spójności celów edukacyjnych i wartości służby publicznej.

Teoria kształcenia komplementarnego została szczegółowo przedstawiona w publikacji
„Kształcenie komplementarne penitencjarystów. Studium teoretyczno-analityczne” (Wydawnictwo AWS, Warszawa 2023) oraz Kompendium komplementarnego kształcenia dorosłych, (Wydawnictwo AWS, Warszawa 2023)

Przyświeca jej myśl Emmanuela Mouniera, że technika i masowe formy życia nie muszą prowadzić do depersonalizacji. Celem teorii kształcenia komplementarnego jest ukazanie, że nawet w świecie zdominowanym przez technologie centrum procesu edukacyjnego pozostaje człowiek – osoba, podmiot i twórca własnego rozwoju.

W tym właśnie humanistycznym ujęciu tkwi siła i skuteczność edukacji – zdolność do przezwyciężania trudności, przekraczania ograniczeń i osiągania pełni osobowego rozwoju.

Oto zredagowana, klarowna i akademicka wersja Twojego tekstu – przygotowana z myślą o publikacji na stronie internetowej uczelni (np. w zakładce „Zainteresowania naukowe i dydaktyczne”). Zachowałem merytoryczną treść, bibliografię i ton naukowy, a jednocześnie nadałem tekstowi spójność językową, uporządkowaną strukturę i poprawną składnię.

Zainteresowania naukowe i dydaktyczne

Obszar moich zainteresowań naukowych i dydaktycznych jest rozległy, lecz zarazem spójny. Można go zasadniczo podzielić na cztery główne pola badawcze: pedagogikę mediów, andragogikę, pedagogikę opiekuńczo-wychowawczą (ze szczególnym uwzględnieniem harcerstwa) oraz rozwijającą się subdyscyplinę – penitencjarystykę.

Pedagogika mediów

Od czasu studiów głównym obszarem moich zainteresowań pozostaje pedagogika mediów, której towarzyszy refleksja nad miejscem człowieka w społeczeństwie informacyjnym. Analizuję rolę mediów w procesach wychowawczych i edukacyjnych, ich wpływ na relacje społeczne oraz możliwości, jakie stwarzają w dydaktyce.

Jestem członkiem Akademickiego Towarzystwa Naukowego oraz uczestniczę w pracach Zespołu Pedagogiki Mediów przy Komitecie Nauk Pedagogicznych PAN. Badania w tym obszarze koncentrują się wokół problematyki wykluczenia cyfrowego, transformacji środowiska wychowawczego oraz wykorzystania technologii cyfrowych w procesach uczenia się i nauczania.

Wybrane publikacje:

• Społeczeństwo oparte na wiedzy – nowe obszary zagrożenia wykluczeniem, „Edukacja Dorosłych”, 2009, nr 2(61), s. 39–54.
• Geruzja czy dom starców. Seniorzy w społeczeństwie cyfrowym, w: A. Janowski, K. Bocheńska-Włostowska, J. J. Czarkowski (red.), Kręgi na wodzie. Nowoczesne Mazowsze, Warszawa 2015.
• Korepetycje w cyfrowym świecie – analiza nie tylko monograficzna, DiG, Warszawa 2019.
• Komunikacja w kształceniu na odległość realizowanym z wykorzystaniem technologii cyfrowych, w: D. Siemieniecka, K. Majewska (red. nauk.), Teoretyczne i praktyczne aspekty pedagogiki medialnej, Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Toruń 2021.
• The Principles of Complementary Education for Sustainable Development, „Journal of Security and Sustainability”, 2021, nr 11.

Andragogika i dydaktyka dorosłych

Drugim obszarem moich zainteresowań jest andragogika, a w szczególności dydaktyka dorosłych. Inspiracją do badań były spotkania z dziełami Kazimierza Sośnickiego i Ireny Drozdowicz-Jurgielewiczowej – pedagogów, którzy wywarli znaczący wpływ na moje rozumienie edukacji dorosłych. Na uczelni, gdzie wykładali Wincenty Okoń oraz jego uczniowie (m.in. Czesław Kupisiewicz, Tadeusz Lewowicki, Krzysztof Kruszewski), nie było to podejście oczywiste, co tym bardziej zachęciło mnie do eksploracji tej tematyki.

Zainspirowany dorobkiem Aleksandra Kamińskiego, podjąłem także badania nad aktywizacją seniorów oraz problemem wykluczenia cyfrowego osób starszych.

Wybrane publikacje:

• Kształcenie komplementarne człowieka dorosłego, „Rocznik Andragogiczny”, 2009.
• E-learning dla dorosłych, Difin, Warszawa 2012.
• Andragogika – współczesny obraz dyscypliny w Polsce na tle przemian społeczeństwa informacyjnego, w: K. Bocheńska-Włostowska, E. Kopeć, J. J. Czarkowski (red.), W trosce o kształcenie dorosłych, Warszawa 2016.
• Glosariusz EPALE. Pojęcia i terminy z zakresu edukacji dorosłych, EPALE, Warszawa 2020 (autorstwo wybranych haseł).

Pedagogika opiekuńczo-wychowawcza i harcerstwo

Najstarszym z moich zainteresowań badawczych jest harcerstwo, postrzegane jako integralny system oddziaływań opiekuńczo-wychowawczych. Jego początki sięgają współpracy z prof. Andrzejem Jaczewskim w okresie studiów. Od prof. Bogusława Śliwerskiego przejąłem ideę interpretowania harcerstwa jako pedagogii – spójnego systemu wychowania opartego na wartościach.

Ważnym etapem rozwoju tych zainteresowań była współpraca z prof. Andrzejem Janowskim w Uczelni Warszawskiej Marii Skłodowskiej-Curie. Zaowocowała ona badaniami nad wychowaniem w czasie wolnym oraz działalnością w Muzeum Harcerstwa i Radzie Organizacji Harcerskich i Skautowych.

Z czasem zainteresowanie harcerstwem przerodziło się w szersze badania z zakresu pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej, obejmujące również problematykę rodziny i pieczy zastępczej. W wielu opracowaniach łączę tę tematykę z perspektywą pedagogiki mediów.

Wybrane publikacje:

• O metodzie harcerskiej i jej rozwoju, w: G. Miłkowska, K. Stęch (red.), Na tropach harcerskiej metodyki, Wyd. Uniwersytetu Zielonogórskiego, Zielona Góra 2011.
• Harcerskie autorytety jako przyczynek do rozważań o harcerskiej pedagogii i patriotyzmie, w: K. Bocheńska-Włostowska, J. J. Czarkowski (red.), Autorytet w wychowaniu, FNM, Warszawa 2017.
• Harcerstwo jako pedagogia wprowadzająca w życie wartościowe, „Warszawskie Studia Teologiczne”, 2014, XXVII(1).
• Tales (gawęda) and storytelling as a means of care and upbringing in early school, „International Journal of New Economics and Social Sciences”, 2019, nr 10(2).
• Animation and Leisure Animator – New Categories of Leisure Pedagogy, „Archives of Budo Science of Martial Arts and Extreme Sports”, 2022, nr 18.

Rodzina i pedagogika opiekuńcza (w rodzinie i nie tylko)

Kolejnym ważnym obszarem moich badań są problemy opieki, wychowania i rodziny. Rodzina stanowi fundamentalne środowisko rozwoju człowieka – to w niej kształtują się jego wartości, postawy i tożsamość. W moich pracach szczególne miejsce zajmuje problematyka rodzinnej pieczy zastępczej oraz jej roli w kompensowaniu braków wychowawczych rodziny biologicznej.

Badania w tym zakresie łączą wątki pedagogiczne, społeczne i technologiczne, uwzględniając współczesne wyzwania społeczeństwa informacyjnego.

Wybrane publikacje:

• Rodzina wobec społeczeństwa informacyjnego, w: H. Marzec, Cz. Wiśniewski (red.), Rodzina na początku III tysiąclecia – obraz przeszłości i teraźniejszości, NWP, Piotrków Trybunalski 2009.
• Społeczny obraz rodzinnej pieczy zastępczej. Raport z badań, Uczelnia Warszawska, Warszawa 2013 (kierownik projektu, autor raportu).
• Tutoring jako droga do osobowego rozwoju człowieka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, w: J. Bałachowicz, A. Rowicka (red.), Nowoczesny wykładowca – tutor, mentor, coach, WSP im. J. Korczaka, Warszawa 2013.
• Dinozaury w cyfrowym świecie – rodzinna piecza zastępcza a Internet, w: M. Tanaś (red.), Nastolatki wobec Internetu, NASK, Warszawa 2016.

Penitencjarystyka – nowy kierunek badań

Od 2018 roku rozwijam nowy obszar aktywności naukowej związany z penitencjarystyką, zapoczątkowany współpracą z Centralnym Zarządem Służby Więziennej RP przy tworzeniu studiów dla oficerów Służby Więziennej.

W badaniach tych wykorzystuję doświadczenia z zakresu pedagogiki mediów i andragogiki, łącząc je z naukami o bezpieczeństwie, prawem, socjologią oraz psychologią kliniczną. Penitencjarystyka, jako nowa subdyscyplina nauk społecznych, wymaga interdyscyplinarnego podejścia oraz tworzenia spójnych podstaw teoretycznych i metodologicznych.

Szczególnym przedmiotem moich analiz są działania korekcyjne wobec osób pozbawionych wolności, a także zagadnienia kształcenia i doskonalenia funkcjonariuszy Służby Więziennej. Współrealizuję również duży projekt badawczy z University College of Norwegian Correctional Service (KRUS) w Lillestrøm (Oslo), finansowany z Funduszy Norweskich.

Wybrane publikacje:

• Penitencjarystyka – nauka teoretyczna i stosowana, „Przegląd Więziennictwa Polskiego”, 2018, nr 99.
• Ontologiczne i epistemologiczne uwagi o penitencjarystyce i jej autonomizacji, „International Journal of Legal Studies”, 2018, nr 1(3).
• Wykorzystanie metody obserwacji w penitencjarystyce, „The Prison Systems Review”, 2019, nr 104.
• Praca badawcza penitencjarysty, Episteme, Warszawa 2020 (współautor: gen. SW dr Marcin Strzelec).
• Zarządzanie Służbą Więzienną oparte na ochronie dynamicznej z wykorzystaniem luki kompetencyjnej, „The Prison Systems Review”, 2023, nr 118 (z S. Gwoździewicz, E. Łyszkowską i M. Strzelcem).

Przedstawione obszary moich badań naukowych mają swoje odzwierciedlenie w działalności dydaktycznej, popularyzatorskiej i społecznej.

Wszystkie prowadzone przeze mnie działania naukowe łączy wspólna idea – postrzeganie człowieka jako osoby, podmiotu procesu kształcenia, wychowania i samorozwoju.

Aktualnie koncentruję się na metodologii badań podstawowych w nauce, oraz niektórym aspektom naukometrii ze szczególnym uwzględnieniem rozwijającej się subdyscypliny nauk o rodzinie (to nowa dziedzina i dyscyplina wiedzy) i penitencjarystyki.